Istnieją dwie międzynarodowe klasyfikacje według, których diagnozuje się zaburzenia osobowości typu borderline. Są nimi ICD-10 (klasyfikacja Europejska – WHO) oraz DSM-V (klasyfikacja American Psychiatric Association).

Zgodnie z klasyfikacją ICD-10 wyróżnia się osobowość chwiejną emocjonalnie, która obejmuje dwa podtypy: impulsywny i borderline. Podtyp impulsywny osobowości chwiejnej emocjonalnie charakteryzuje się wyraźną skłonność do konfliktów z innymi oraz do kłótliwości. Z kolei podtyp “borderline” wyraźną niestabilnością w wielu obszarach życia.

Klasyfikacja ICD-10:

Podtyp impulsywny: należy stwierdzić co najmniej 2 spośród następujących cech:

  • skłonność do działań impulsywnych,
  • łatwość do reagowania gniewem lub przemocą,
  • trudności z podtrzymaniem działań, które nie przynoszą szybkiej satysfakcji,
  • niestabilny i kapryśny nastrój.

Podtyp “z pogranicza” (borderline): należy stwierdzić co najmniej  3 cechy:

  • niejasności dotycząc obrazu własnej osoby,
  • niejasność celów i preferencji (również seksualnych),
  • angażowanie się w intensywne, niestabilne związki prowadzące do kryzysów emocjonalnych,
  • próby uniknięcia potencjalnego porzucenia,
  • groźby lub działania samobójcze i samo uszkadzające,
  • stałe uczucie pustki wewnętrznej.

 

Klasyfikacja DSM-V:

Z kolei w klasyfikacji DSM-V osobowość “borderline” jest  zdefiniowana jako wzorzec zachowań zdominowany niestabilnością w relacjach interpersonalnych, w ocenie osoby własnej i emocjach oraz z wyraźnie zaznaczoną wybuchowością.

Aby móc postawić rozpoznanie należy stwierdzić co najmniej 5 z poniższych cech:

  • podejmowanie rozpaczliwych wysiłków w celu zapobieżenia porzuceniu realnemu lub wyimaginowanemu,
  • niestałe ale intensywne związki interpersonalne (krańcowe idealizowanie lub dewaluowanie)
  • zaburzenia tożsamości – utrwalony i wyraźnie zaburzony, zniekształcony lub niestabilny obraz własnej osoby lub poczucia własnej wartości,
  • impulsywność co najmniej w dwóch obszarach stanowiących potencjalne zagrożenie dla samego siebie (życie seksualne, wydawanie pieniędzy, używanie substancji psychoaktywnych, ryzykowne prowadzenie samochodu, napadowe objadanie się),
  • nawracające zachowania samobójcze, próby lub groźby samobójcze, dokonywanie samookaleczeń,
  • niestabilność emocjonalna wywołana nadmierną reaktywnością nastroju,
  • przewlekłe uczucie pustki,
  • nieodpowiednio silny gniew lub brak kontroli nad wybuchami gniewu,
  • przemijające, związane ze stresem myśli o charakterze paranoidalnym lub zaznaczone objawy dysocjacyjne

 

Co to oznacza?

Charakterystyczny dla zaburzenia “borderline” jest niestabilny obraz siebie, np.: trudno tym osobom określić jakie są, co lubią, co nie lub jest to bardzo zmienne. Podejmują także nieustające wysiłki w celu uniknięcia wyobrażonego lub rzeczywistego porzucenia przez bliskich i w takich chwilach mogą odczuwać paraliżujący lęk przez samotnością. Związane jest to z poczuciem, że sami sobie nie poradzą i do „przeżycia” potrzebują innych ludzi. Wysiłki na rzecz uniknięcia porzucenia mogą powodować impulsywne i niebezpieczne zachowania, jak: samo okaleczanie się, podejmowanie prób samobójczych lub grożenie nimi, jeśli mają poczucie, że partner lub partnerka chce ich zostawić.

Osoby z tej grupy często odczuwają silną potrzebę zależności. W jednej chwili mogą czuć miłość, podziw czy uwielbienie do swojego partnera/rki i widzieć go/ją jako wręcz doskonałego, na zmianę z odczuwaniem do niego/do niej nienawiści, pogardy czy furii oraz zmienić widzenia go/jej z doskonałego na absolutnie złego i nie posiadającego żadnych zalet, ani jakichkolwiek dobrych cech. Osoby te skłonne są do nagłych, nieoczekiwanych zmian w ocenie innych osób na skali „zły-dobry”, np.: w jednej chwili postrzegają kogoś jako osobę opiekuńczą i troskliwą, a chwilę później mogą jaką widzieć jako surową i karzącą. Jest to naprzemienny i cyrkularny proces idealizacji-dewaluacji.

Poza tym osoby cierpiący z powodu zaburzenia osobowości typu “borderline” często odczuwają silną potrzebę zależności, tzn. w relacjach mogą być zaborcze, nadmiernie zazdrosne, itp. Jednocześnie panicznie boją się porzucenia. Osoba z tym typem zaburzeń osobowości może w jednym momencie idealizować partnera/partnerkę i nie wyobrażać sobie życie bez niego, a chwilę później go/ją dewaluować czując, np.: wstręt, złość czy nienawiść. Efektem takiego przeżywania relacji z jest ich niestabilność czy trudność w zbudowaniu satysfakcjonującej, opartej na zaufaniu oraz bliskości relacji z drugą osobą.

Psychoterapia:

W praktykowanym w gabinecie przeze mnie odpowiednio zmodyfikowanym modelu psychoterapii psychodynamicznej, tzn.: Psychoterapii Skoncentrowanej na Przeniesieniu (TFP – Transference Focus Psychotherapy) istnieje realna możliwość pomocy i leczenia pacjentów z cięższymi zaburzeniami osobowości, m. in.  “borderline”. Sesje w modelu TFP odbywają się dwa razy w tygodniu w tych samych dniach i o tej samej porze. Daje to pacjentowi poczucie stabilizacji i regularnej powtarzalności. W wyniku stabilnej struktury sesji oraz odpowiedniego  stylu pracy terapeutycznej dochodzi do postępującego normowania się życia pacjenta. Regularnie, w różnych obszarach życia funkcjonowanie się stabilizuje. W dłużej perspektywie dochodzi do trwałych zmian w strukturze osobowości umożliwiających:

  • radzenie sobie z emocjami, także z gniewem;
  • budowanie stabilnych i satysfakcjonujących relacji interpersonalnych;
  • zmniejszenie impulsywności;
  • znaczne zmniejszenie lęków separacyjnych;
  • ogólne ustabilizowanie funkcjonowania.

 

autor: Adam Zajączkowski